Zaburzenia erekcji (ang. erectile dysfunction, ED) według rożnych źródeł dotyczyć mogą 25–35%,¹ a nawet 52%² mężczyzn, głównie między 40 a 60 rokiem życia, ale problem może również dotyczyć młodych mężczyzn. Nie należy jednak zaburzeń tego typu wiązać wyłącznie z fizjologicznym procesem starzenia, ponieważ mogą one być zwiastunem nierozpoznanych chorób, takich jak choroba wieńcowa, hipercholesterolemia lub cukrzyca.

Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń erekcji zwiększają:

• nadciśnienie i choroby sercowo-naczyniowe (powodujące zwężenie i stwardnienie tętnic, co prowadzi do zmniejszenia przepływu krwi do ciał jamistych),
• cukrzyca (może wpływać zarówno na naczynia krwionośne, jak i unerwienie prącia),
• depresja (a także wiele leków przeciwdepresyjnych),
• wzmożone napięcie nerwowe.

Spadek libido oraz zaburzenia erekcji wywołane mogą być także znaczną grupą środków farmakologicznych, wśród których najczęściej stosowanymi są: β-blokery (w mniejszym stopniu), SSRI (szczególnie citalopram, fluoksetyna, paroksetyna), czy leki stosowane w łagodnym przeroście gruczołu krokowego (dutasteryd, finasteryd).

W aptece, obok najbardziej znanych leków na receptę z grupy inhibitorów fosfodiesterazy typu 5, dostępne są również leki i suplementy bez recepty lekarskiej.

Inhibitory fosfodiesterazy typu 5

Najczęściej stosowanymi lekami są inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE 5): sildenafil, wardenafil oraz tadalafil.  Wzmacniają one fizjologiczny mechanizm wzwodu, wspomagając rozkurcz mięśni w ciałach jamistych prącia. Warunkiem skuteczności leków z tej grupy jest pobudzenie seksualne. Leki te nie będą więc skuteczne u pacjentów, którzy mają problem z popędem seksualnym.

Sildenafil

Sildenafil w dawce 25 mg i 50 mg (Inventum, Mensil, Maxigra Go, Maxon Forte) dostępny jest bez recepty, natomiast w dawce 100 mg (Falsigra, Viagra) na receptę. Zalecana dawka to 25 mg przyjmowana około godziny przed planowaną aktywnością seksualną, a jeżeli zachodzi potrzeba lekarz może zwiększyć dawkę do 100 mg. Oznacza to, że jako farmaceuci nie powinniśmy sugerować stosowania leku w dawce wyższej niż 25 mg na dobę, choć oczywiście jest to częsta praktyka.³

Tadalafil

Tadalafil jest wyłącznie na receptę w dawkach 5 mg (Cialis), 10 mg (Cialis), 20 mg (Tadalafil Medana) i 25 mg (Cialis). Zalecaną dawką jest 10 mg, przyjmowane przynajmniej 30 minut przed stosunkiem. Jeżeli dawka 10 mg nie powoduje odpowiedniego efektu, można ją podwoić.⁴ Ma najdłuższy czas działania w porównaniu do sildenafilu i wardenafilu.

Wardenafil

Wardenafil (Levitra) w dawce 10 mg i 20 mg, w postaci tabletek powlekanych lub do rozgryzania i żucia, wydawany jest na podstawie recepty. Jedyną zauważalną przewagą wardenafilu nad sildenafilem jest to, że nie powoduje on zmiany postrzegania barw. Jest to rzadkie działanie niepożądane sildenafilu.⁵

Porównanie inhibitorów PDE 5

Tabela poniżej zawiera porównanie inhibitorów PDE 5.^6,7,8

Skrót IC₅₀ zawarty w tabeli oznacza stężenie leku niezbędne do zahamowania 50% PDE5. W praktyce oznacza to, że dawek leków pacjent nie może bezpośrednio porównywać. Im niższe IC₅₀, tym mniejszą dawkę pacjent musi przyjąć dla uzyskania efektu.

Przyjmowanie sildenafilu i wardenafilu z wysokotłuszczowymi pokarmami powoduje pogorszenie ich wchłaniania, a tadalafil takiej interakcji nie wykazuje. Nie wykazano, aby leki te potęgowały hipotensyjne działania alkoholu (u zdrowych ochotników), jednak należy przestrzec pacjentów, by unikali znacznych jego ilości w połączeniu z inhibitorami PDE 5.⁹

Spożywanie alkoholu samo w sobie może wywołać zaburzenia potencji, dlatego może znosić efekt działania leków z tej grupy.

Sildenafilu, tadalafilu i wardenafilu nie należy łączyć z nitratami (Effox long, Nitromint, Sustonit) ze względu na nasilanie działania hipotensyjnego. Wśród przeciwwskazań do stosowania PDE5I wymienić należy: niestabilną dławicę piersiową, ciężką zastoinową niewydolność serca czy niekontrolowane nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia rytmu serca.¹⁰

Wśród najczęstszych działań niepożądanych występują: bóle głowy, napadowe zaczerwienienie twarzy, uczucie zatkanego nosa. Istnieją doniesienia o wpływie inhibitorów PDE 5 pogorszenie wzroku, słuchu czy też rozwój czerniaka, jednak aktualne dane potwierdzają skuteczność, tolerancję, a także bezpieczeństwo inhibitorów PDE5 w leczeniu zaburzeń erekcji.¹⁰

Warto wydając leki z grupy inhibitorów PDE 5 uświadomić pacjentowi, że nie powodują one natychmiastowej erekcji i że nie dojdzie do niej bez stymulacji seksualnej. Dla pacjenta może to nie być oczywiste.

Czytaj też:

Halitoza, czyli przykry zapach z ust [Ulotka dla pacjenta]

Dynia zwyczajna (Cucurbita pepo L.)

Wierzbownica drobnokwiatowa – Epilobium parviflorum Schreb.

Suplementacja testosteronu a zaburzenia erekcji

Suplementacja testosteronu może pozytywnie wpływać na funkcje seksualne mężczyzn z zaburzeniami produkcji androgenów. Najnowsze badania kliniczne wskazują także, na korzystny wpływ stałego przyjmowania niskich dawek testosteronu, w szczególnych przypadkach nieskuteczności inhibitorów PDE5.¹¹

DHEA, czyli dehydroepiandrosteron, (DHEA Eljot 25 mg, Stymen 10 mg, Biosteron 10 mg, Biosteron 25 mg) należy do hormonów z grupy androgenów. U młodych osób z zaburzeniami erekcji wykazano znaczący spadek stężenia DHEA w odniesieniu do osób zdrowych i stąd zastosowanie DHEA może być potencjalnie korzystne. DHEA może powodować rozszerzenie naczyń oraz polepszać ogólne samopoczucie, jednak wpływ na zwiększanie sprawności seksualnej nie został jednoznacznie potwierdzony w badaniach klinicznych.¹²

Alprostadyl w iniekcji i kremie

Mniej popularną metodą leczenia zaburzeń erekcji jest zastosowanie alprostadylu, analogu prostagladnyn. Lek podaje się w formie injekcji (Edex, Caverject) docewkowo bądź do nasady penisa na krótko przed planowanym stosunkiem seksualnym.¹³ Mniej inwazyjną postacią leku z alprostadylem jest krem Vytaros,  3 mg/g  w jednodawkowym pojemniku. Początek działania obserwowany jest po 5‒30 minutach od aplikacji do zewnętrznego ujścia cewki moczowej. Utrzymuje się ono przez około 1-2 godziny, jednak jak zastrzega producent czas ten uzależniony jest osobniczo. Leku nie należy stosować częściej niż 2-3 razy w tygodniu, w odstępach nie krótszych niż 24h. U osób z niedociśnieniem ortostatycznym, po zawale mięśnia sercowego bądź skłonnych do omdleń leku nie należy stosować.¹⁴

Suplementy na zaburzenia erekcji

W preparatach na zaburzenia erekcji najczęściej występują:

• wyciąg z buzdyganka naziemnego (Tribulus terrestris),
• L-arginina,
• wyciąg z żeń-szenia (Panax ginseng),
• wyciąg z miłorzębu japońskiego (Ginkgo biloba),
• wyciąg z korzenia maca (Lepidium meyenii),
• wyciąg z sosny nadmorskiej (Pinus pinaster),
• wyciąg z kwiatu krokusa uprawnego (Crocus sativus).

Przegląd systematyczny z 2018 roku dotyczący suplementacji w zaburzeniach erekcji dostarczył wyników co do prawdopodobnej skuteczności żeń-szenia. Obiecujące wydają się być także w tym wskazaniu korzeń maca i sosna nadmorska, jednakże konieczne są dalsze badania, żeby wyciągnąć jakieś wnioski dla dalszej praktyki.¹⁵ Korzeń maca wpływa na męskie funkcje seksualne, jednak wykorzystywany jest głównie w przypadku bezpłodności (zwiększa objętość spermy, liczbę plemników i ruchliwość plemników)¹⁶ czy w celu zwiększenia pożądania seksualnego.¹⁷

Buzdyganek naziemny prawdopodobnie nie wpływa na znaczącą poprawę funkcji seksualnych,¹⁸, podobnie jak szafran czy miłorząb japoński.

W przypadku L-argininy dowiedziono, że u mężczyzn z zaburzeniami erekcji w surowicy występuje niższe stężenie tego aminokwasu.¹⁹ Istnieją pewne przesłanki wskazujące na skuteczność suplementacji wysokimi dawkami L-argininy,²⁰ lub w połączeniu z przeciwutleniaczami,²¹ jednak ze względu na brak aktualniejszych danych warto podejść do tych doniesień z rezerwą.