Mniszek lekarski jest szeroko rozpowszechniony na całej półkuli północnej. W Polsce rośnie bardzo powszechnie na poboczach dróg, trawnikach i łąkach. Od setek lat jest wykorzystywany w gastronomii oraz jako roślina lecznicza. Liście mniszka dodawane są do sałatek jako cenne źródło składników mineralnych, a korzeń stosuje się jako dodatek do kawy.

Surowce

Ziele mniszka lekarskiego– Taraxaci herba

Korzeń mniszka lekarskiego – Taraxaci radix

Skład chemiczny

Korzeń mniszka zawiera głównie inulinę, laktony seskwiterpenowe, triterpeny (takie jak β-amyryna), fitosterole, taraksasterol,kwasy fenolowe (na przykład cykoriowy, chlorogenowy) oraz związki mineralne, głównie sole potasu.¹

Działanie

Mniszek lekarski wykazuje działanie:

• moczopędne (według badań klinicznych ziele mniszka zwiększa diurezę),^2,3
• poprawiające trawienie i stymulujące pracę wątroby (korzeń stymuluje wydzielanie żółci),⁴
• przeciwutleniające (co zaobserwowano w badaniach na zwierzętach),⁵
• stymulujące wzrost bakterii probiotycznych (stwierdzono, że wyciągi z mniszka lekarskiego stymulują namnażanie się bakterii probiotycznych Bifidobacterium spp.),^4,6
• hipoglikemizujące (w badaniach na szczurach zostało wykazane takie działanie, ale potrzebne są dalsze badania).^7,8

Zastosowanie poparte wynikami badań klinicznych

Brakuje badań klinicznych, które potwierdzałyby celowość stosowania korzenia i ziela mniszka.

Zastosowanie jako tradycyjny produkt leczniczy roślinny

Mniszek lekarski może być stosowany w leczeniu takich dolegliwości jak:

• Niestrawność.⁹ Korzeń mniszka wywiera pozytywny wpływ na procesy trawienia, także przez zwiększenie wydzielania żółci.
• Zaburzenia trawienia połączone z niedostatecznym wydzielaniem soku żołądkowego.¹⁰
• Utrata apetytu.⁹
• Choroby dróg moczowych.¹⁰ Mniszek lekarski zwiększa wydalanie moczu bez nadmiernej utraty potasu. Efekt ten osiągany jest przez zwiększanie przesączania w kłębuszkach nerkowych.

Zastosowanie w medycynie ludowej

W medycynie ludowej mniszek lekarski stosuje się w takich chorobach jak: niewydolność wątroby, zaburzenia wydzielania i przepływu żółci,⁹ początkowe stadium cukrzycy, przewlekłe nieżyty dróg oddechowych, zaparcie i choroby reumatyczne.⁴

Interakcje

Mogą wystąpić interakcje korzenia mniszka z lekami, takimi jak:

• antybiotyki chinolonowe – związki mineralne zawarte w mniszku mogą tworzyć kompleksy z cząsteczkami chinolonów, przez co zmniejszają ich wchłanianie i biodostępność.⁴

Liść mniszka lekarskiego może zwiększać działanie innych leków moczopędnych, dlatego podczas łączenia tych leków należy zachować ostrożność.

Bezpieczeństwo stosowania

Stosując korzeń lub ziele mniszka, istnieje możliwość wystąpienia alergii krzyżowej z innymi roślinami z rodziny Asteraceae. Najczęstszym objawem jest stan zapalny skóry po bezpośrednim kontakcie.

Należy zachować ostrożność stosując preparaty zawierające mniszek lekarski w takich przypadkach jak:

• nadwrażliwość na mniszka lub inne rośliny z rodziny (Asteraceae),
• niedrożność przewodów żółciowych lub poważne schorzenia pęcherzyka żółciowego.⁹

Praktyczne wskazówki dla pacjentów

Mniszek lekarski jest powszechnie stosowany jako środek moczopędny i stymulujący pracę wątroby. Liście mniszka działają silniej moczopędnie niż korzeń.⁴

Mniszek lekarski uważany jest za roślinę bezpieczną, ale może powodować uczulenia.

Przykładowe preparaty

Na polskim rynku są dostępne leki zawierające mniszek lekarski:

• Korzeń mniszka (FLOS) – zioła do sporządzania odwaru (do stosowania jako środek żółciopędny i żółciotwórczy w schorzeniach wątroby, a także moczopędny i pobudzający łaknienie).

Ponadto dostępne są leki złożone z mniszkiem lekarskim lub wyciągiem:

• Artecholin N – płyn doustny (do stosowania w leczeniu niestrawności).
• Cholesol – płyn doustny, zawiera wyciąg z owoców bzu czarnego (do stosowania jako środek żółciopędny w niestrawności).
• Cholitol – płyn doustny (do stosowania w leczeniu niestrawności i schorzeniach dróg żółciowych).
• Gastrobonisol – płyn doustny (do stosowania w leczeniu niestrawności).
• Hepatosan – zioła do zaparzania (do stosowania żółciopędnie w leczeniu niestrawności).
• Imupret N – krople doustne (do stosowania pomocniczo w przeziębieniu jako lek wzmacniający odporność).
• Imupret – tabletki drażowane (do stosowania pomocniczo w przeziębieniu jako lek wzmacniający odporność).
• Succus Taraxaci – płyn doustny (do stosowania w leczeniu niestrawności, braku łaknienia, pomocniczo jako środek moczopędny).
• Tabletki przeciw niestrawności Labofarm – tabletki (do stosowania w leczeniu niestrawności).