Colostrum, inaczej siara, to żółta, lepka wydzielina gruczołów sutkowych ssaków powstająca do trzech dni po porodzie. Pokarm ten posiada ponad 250 składników aktywnych, w tym immunoglobuliny, laktoferynę, oligosacharydy, czynniki wzrostu, hormony wzrostu, kwasy tłuszczowe, aminokwasy, witaminy i składniki mineralne. ¹

Składniki colostrum wykazują właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, immunomodulujące i przeciwutleniające. Colostrum wpływa na poprawę szczelności jelit i sprzyja rozwojowi prawidłowego mikrobiomu. Dostępne są wyniki badania klinicznego z randomizacją i podwójnie ślepą próbą, w którym wykazano zmniejszenie częstości występowania infekcji szpitalnych u krytycznie chorych pacjentów, u których zastosowano suplementację colostrum.² Dla nowonarodzonych ssaków siara stanowi pierwszą linię obrony przed patogenami i ułatwia im adaptację do nowych warunków otoczenia. Przegląd systematyczny z 2023 roku pokazuje, że podawanie colostrum wcześniakom jest bezpieczne i nie wiąże się z żadnymi działaniami niepożądanymi.³

Wielokierunkowe działanie colostrum warto wykorzystywać nie tylko u dzieci, ale także u osób dorosłych. Colostrum rekomenduj pacjentom, u których występują często nawracające infekcje, choroby zapalne jelit, przemęczenie fizyczne i psychiczne oraz osobom, które prowadzą stresujący tryb życia.

Dostępne formy i połączenia preparatów z colostrum

Wszystkie dostępne na rynku preparaty z colostrum to suplementy diety, które mają postać proszku, płynu, tabletek do ssania lub kapsułek. Drugą grupę stanowią preparaty kosmetyczne, do których należą m.in. kremy, maseczki, szampony, serum i maski do włosów. Producenci suplementów diety wykorzystują w przemyśle colostrum bydlęce, owcze i kozie. Przy wyborze preparatu zwróć uwagę, czy colostrum to jedyna substancja czynna, czy występuje w postaci preparatu wieloskładnikowego, który wykazuje wielokierunkowe działanie na układ odpornościowy.

Podobieństwa i różnice

O właściwościach colostrum decyduje m.in. szybkość pobrania po porodzie. Im pobranie nastąpi wcześniej, tym colostrum ma wyższą zawartość albumin, a niższą zawartość tłuszczu, kazeiny i laktozy. Wraz z upływem czasu w wydzielinie zmniejsza się zawartość składników korzystnych dla układu immunologicznego. Głównymi składnikami białkowymi nabytego układu odpornościowego są immunoglobuliny. W zależności od pochodzenia colostrum, proporcje poszczególnych klas immunoglobulin mogą być różne. Spośród dostępnych rodzajów colostrum, największe podobieństwo do ludzkiej siary wykazuje colostrum bydlęce. Siara bydlęca ma najwyższe stężenie immunoglobiny G w porównaniu z siarą kozią i owczą. W siarze bydlęcej spośród wszystkich immunoglobulin największą ich część (80-85%) stanowią immunoglobulina 1 i 2 (IgG1 i IgG2). Zawartość tłuszczu i białka w siarze owczej jest wyższa w porównaniu z pozostałymi gatunkami, natomiast siara kozia odznacza się najwyższym stężeniem laktozy.⁴. Na skład biochemiczny colostrum wpływ mają nie tylko czynniki wewnętrzne (rasa, wiek, czynniki genetyczne), ale też zewnętrzne (temperatura, wilgotność).^5,6 Im prostszy sposób przetwarzania colostrum, tym większe szanse na zminimalizowanie strat składników aktywnych. W literaturze opisano kilka z nich m.in. ogrzewanie, zamrażanie, homogenizację i inne metody chromatograficzne. Liofilizacja zapewnia najwyższą biodostępność składników aktywnych. Proces ten przebiega w niskiej temperaturze i chroni białka przed denaturacją.⁷ W przeciwieństwie do pasteryzacji, która jest skuteczną metodą ograniczenia skażenia bakteryjnego, ale przebiega w wysokiej temperaturze i może wpływać na zmniejszenie ilości składników aktywnych.⁸

W rekomendacji preparatu colostrum uwzględnij następujące cechy:

• Postać– preparaty w postaci płynu, proszku i tabletek do ssania mają słodki smak, dlatego są dobrym wyborem dla najmłodszych pacjentów. Proszek można również dodać do dowolnego płynu lub jogurtu. Takie postacie polecaj osobom, które mają problemy z połykaniem. Postać tabletki lub kapsułki to szybka forma podania i gwarancja przyjętej porcji.
• Alergie– w przypadku uczulenia na białka mleka krowiego rozważ polecenie pacjentowi colostrum innego pochodzenia (np. kozie) z zachowaniem ostrożności ze względu na ryzyko wystąpienia odczynu krzyżowego.
• Dodatkowe substancje czynne– wiele preparatów posiada w swoim składzie dodatkowe substancje wspierające układ odpornościowy, a także pozwalające zachować prawidłowy stan jelit, kości, skóry i włosów. Wśród nich znajdują się m.in. bakterie probiotyczne, witamina C, D, cynk i ekstrakty roślinne.
• Standaryzacja– im wyższa zawartość immunoglubuliny G w jednorazowej porcji, tym wyższa skuteczność preparatu. Brak standaryzacji preparatu zmniejsza wiarygodność danych z przeprowadzonych badań produktu.
• Dawka– preparaty jednoskładnikowe zawierają wyższą porcję colostrum niż wieloskładnikowe. Przyjmowanie zbyt wysokich ilości colostrum może wiązać się z wystąpieniem wzdęć, biegunek, nudności i niestrawności. Zauważ, że w badaniach oceniających skuteczność i potencjalne działania niepożądane colostrum, uczestnikom podawano porcje znacznie przekraczające ilości zalecane przez producentów suplementów diety.⁹

Zestawienie tabelaryczne preparatów colostrum

W celu ułatwienia analizy preparatów z colostrum zestawiono je w tabeli. Wyszczególniono postać, porcję colostrum w mg/[1 porcję płynu/proszku/tabletkę/kapsułkę], dodatkowe składniki czynne, standaryzację na zawartość immunoglobulin oraz pochodzenie colostrum. Z przedstawionego zestawienia tabelarycznego wynika, że prawie wszystkie preparaty dostępne na rynku zawierają colostrum bydlęce.